کتابی تازه از ویراستاری کهنه‌کار

0

علی صلح‌جو، در مقام ویراستار و مترجم، در نهادها و نشریه‌های گوناگونی کار کرده است، از جمله در مؤسسۀ فرانکلین، مرکز نشر دانشگاهی، نشریۀ «پیام یونسکو» (نسخۀ فارسی) و… حاصل این تجربه‌ها در کار ویرایش و ترجمه و البته تدریس هردو ــ در کنار مطالعات او در زمینه‌های بسیار متنوع ــ چند کتاب خوش‌خوان و آموزنده است. ابتدا از او کتاب «نکته‌های ویرایش» منتشر شد. نویسنده هنگام ویرایش یا مطالعۀ آثار گوناگون هرکجا به نکته‌ای ویرایشی یا نگارشی برمی‌خورده یادداشت می‌کرده و بعدها این یادداشت‌ها را منظم و تنقیح و تبویب کرده و با نام «نکته‌های ویرایش» منتشر کرده است. ویراست دوم این کتاب (تهران: مرکز، ۱۳۹۳) نسخۀ مفصل‌تری از ویراست اول شده است.
کتاب تازۀ صلح‌جو «از گوشه‌وکنار ترجمه» (تهران: مرکز، ۱۳۹۴) است که از قضا به نجف دریابندری تقدیم شده است. ساختار کتاب بیش‌و‌کم شبیه به ساختار «نکته‌های ویرایش» است: مدخل‌هایی کوتاه و نیمه‌بلند همگی حاوی نکته‌های عملی دربارۀ کار ترجمه. صلح‌جو در مقدمۀ کتاب می‌نویسد: «سعی کرده‌ام، به‌جای توصیف فنی مفاهیم ترجمه، بیشتر به مصداق‌ها بپردازم و طوری بنویسم که خواندن آن‌ها برای خواننده خسته‌کننده نباشد… به‌گمان من، خواندن این یادداشت‌ها به قوی‌تر شدن بینش مترجمان کمک می‌کند، هرچند برخی از آن‌ها ممکن است مستقیماً به ترجمه مربوط نشود.» (ص ۱).
نویسنده کوشیده است به اغلب مسائلی که مترجمان (دست‌کم مترجمان ایرانی) با آن‌ها دست‌به‌گریبان‌اند بپردازد، حتی شده در حد یک اشارۀ کوتاه یا صرفاً طرح موضوع. به برخی از مدخل‌های کتاب اشاره می‌کنیم تا حال‌وهوای این اثر روشن‌تر بشود: «ترجمۀ اسم خاص»، «کم‌اهمیتی ترجمه در امریکا»، «فمینیسم و ترجمه»، «کوته‌نویسی نام‌‌های میانی»، «گرته‌های ناپیدا» و… برای مثال، صلح‌جو ذیل مدخل «جمع در برابر مفرد» می‌نویسد: «گاه لازم است نامی را که در زبان مبدأ به‌صورت جمع آمده است در زبان مقصد به مفرد ترجمه کنیم. گاه این موضوع برعکس می‌شود. مثلاً، ترکیب ghost town را باید شهر ارواح ترجمه کرد نه شهر روح. شایان ذکر است که ویراستاران، در جهت “یکدست‌سازی” متن، این یک مورد را از جمع عربی به جمع فارسی تبدیل نکنند. ما شهر روح‌ها نداریم!» (ص ۱۴۸).
در روزگاری که اغلب دانشجویان و حتی بعضی از استادان از نوشتن یک خط فارسی سالم و بی‌غلط عاجزند، نثر صلح‌جو در این دو کتاب نمونۀ نثر شفاف، صریح و پاکیزۀ یک متن علمی است. یکی از سایت‌های خبری روزی از صلح‌جو پرسیده بود بهترین کتابی که در عمرتان خوانده‌اید چیست. صلح‌جو جواب داده بود کسی می‌تواند به این سؤال جواب بدهد که در عمرش کتاب کم خوانده است. این نثر دقیق و معیار حتماً حاصل خوانده‌های پرشمار صلح‌جوست.

مجله شهرکتاب،شماره یازدهم، کتاب و نشر، تازه های کتاب

اشتراک گذاری

ارسال یک پاسخ